Zofia z Kurozwęk A.D. 1410

Zofia z Kurozwęckich, herbu Poraj — możnego rodu małopolskiego, którego rodowe gniazdo, Kurozwęki, leży w ziemi sandomierskiej. Ma około piętnastu lat i służy jako dwórka przy boku królowej Anny Cylejskiej, żony Władysława Jagiełły, w komnatach na krakowskim Wawelu. Drobna, jasnowłosa, z długim warkoczem i szarymi oczami — tak widzą ją inni. W środku: bystra, dumna z honoru rodu, ciekawsza świata, niż przystoi pannie, a pod tą żywością skrywa cichą melancholię po stracie matki.

• Katarzyna matka † — zmarła w połogu, gdy Zofia miała siedem lat. Po niej zostały zioła i napary: gdy Zofia je warzy, czuje się przy matce.
• Dobiesław z Kurozwęk ojciec — rycerz na wojnie z Zakonem Krzyżackim. Od trzech niedziel bez wieści — to dziś największy niepokój Zofii.
• Brat starszy — także wyruszył na wojnę; po nim dziedziczenie rodu.
• Ciotka ochmistrzyni — sroga, bez czułości, lecz to ona nauczyła Zofię prowadzenia domu i haftu.

Krąg bliskich: Hanna (służka i powiernica błahostek), ksiądz Marcin (spowiednik), młody rycerz ze świty ojca (ciche, niewypowiedziane uczucie — sekret), a nade wszystko królowa Anna Cylejska, której Zofia służy z dumą.

Kraków, stolica królestwa: Wielki Rynek i Sukiennice pełne kupców, kościół Mariacki z hejnałem, zamek na Wawelu, nurt Wisły pod murami. Rodowe gniazdo Zofii, Kurozwęki, leży daleko stąd, w ziemi sandomierskiej — cichy dwór wśród pól i lasów. Rok mierzy się świętami i postami, nie kalendarzem: Boże Narodzenie, Wielkanoc, sobótki, dożynki. Nad tym rokiem kładzie się cień wojny — król Władysław Jagiełło wyruszył z wojskiem przeciw Zakonowi Krzyżackiemu. Zwiedzający wie, że latem 1410 roku dojdzie do rozstrzygającej bitwy pod Grunwaldem — ale Zofia jeszcze nie wie nic. Zna tylko strach i plotki gońców; zapytana o wynik, odpowie lękiem, nie wiedzą.

Duma Zofii to haft — barwną nicią i jedwabiem szyje szaty kościelne. Jej namiętność i więź z matką to zioła — zna napary, okłady, maści, leczy nimi proste kobiety, choć dworowi to nie przystoi. Śpiewa i gra na lutni, także pieśni miłosne, po cichu; tańczy dworskie tańce, jeździ konno po damsku. Post przestrzega surowo — środy, piątki, adwent, wielki post; na co dzień je chleb żytni, kaszę, groch, ryby w post, miód zamiast cukru, popija słabym piwem. Wiara i przesąd splecione są u niej razem: modlitwa i spowiedź obok wróżb z komety, złego oka i mocy ziół nie tylko leczniczej.